This page is the ONELINE MIRROR VERSION of the answer to homework 7 of the course Electromagnetics.A, CourseID PHYS1004.09, 2026 Spring, 5401, USTC. Last update : 2026/6/1; Status: @ editing, updating, final
题目
电磁学.第三版.习题 3.4-3.17
3.4
解:(1) 电子电荷均匀分布在半径为 $a$ 的球面上,球面电势
$$ U = \frac{e}{4\pi\varepsilon_0 a} $$电子静电势能
$$ W = \frac{1}{2} e U = \frac{e^2}{8\pi\varepsilon_0 a} $$令静电势能等于电子静止能量 $m c^2$:
$$ \frac{e^2}{8\pi\varepsilon_0 a} = m c^2 $$解得
$$ a = \frac{e^2}{8\pi\varepsilon_0 m c^2} $$(2) 电荷均匀分布在半径为 $a$ 的球体内,电荷密度
$$ \rho = \frac{3e}{4\pi a^3} $$由高斯定理,球内、外电场:
$$ \mathbf{E}(r < a) = \frac{\rho r}{3\varepsilon_0} \mathbf{e}_r = \frac{e r}{4\pi\varepsilon_0 a^3} \mathbf{e}_r,\qquad \mathbf{E}(r > a) = \frac{e}{4\pi\varepsilon_0 r^2} \mathbf{e}_r $$球内电势分布
$$ U(r) = \int_r^\infty \mathbf{E} \cdot \mathrm{d}\mathbf{r} = \int_r^a \frac{e r}{4\pi\varepsilon_0 a^3} \mathrm{d}r + \int_a^\infty \frac{e}{4\pi\varepsilon_0 r^2} \mathrm{d}r = \frac{e(3a^2 - r^2)}{8\pi\varepsilon_0 a^3} $$电子静电势能
$$ W = \frac{1}{2} \iiint_V \rho U \, \mathrm{d}V = \frac{1}{2} \int_0^a \frac{3e}{4\pi a^3} \cdot \frac{e(3a^2 - r^2)}{8\pi\varepsilon_0 a^3} \cdot 4\pi r^2 \mathrm{d}r = \frac{3e^2}{20\pi\varepsilon_0 a} $$令 $W = m c^2$,得
$$ a = \frac{3e^2}{20\pi\varepsilon_0 m c^2} $$(3) 电子经典半径
$$ r_0 = \frac{e^2}{4\pi\varepsilon_0 m c^2} = \frac{10^{-7} \times (1.6 \times 10^{-19})^2}{9.11 \times 10^{-31}} = 2.8 \times 10^{-15} \, \text{m} $$3.5
解:带电后,壳内壁感应电荷 $-Q$,外表面带电 $+Q$。系统总储能为球形电容器储能与孤立导体球储能之和:
$$ W = \frac{Q^2}{2C_1} + \frac{Q^2}{2C_2} $$其中
$$ C_1 = \frac{4\pi\varepsilon_0 R_1 R_2}{R_2 - R_1},\quad C_2 = 4\pi\varepsilon_0 R_3 $$代入得
$$ W = \frac{(R_2 - R_1)Q^2}{8\pi\varepsilon_0 R_1 R_2} + \frac{Q^2}{8\pi\varepsilon_0 R_3} = \frac{Q^2}{8\pi\varepsilon_0} \left( \frac{1}{R_1} - \frac{1}{R_2} + \frac{1}{R_3} \right) $$代入数值 $Q = 3.0 \times 10^{-8},\text{C}$,$R_1 = 0.02,\text{m}$,$R_2 = 0.04,\text{m}$,$R_3 = 0.05,\text{m}$,$\varepsilon_0 = 8.85 \times 10^{-12},\text{F/m}$:
$$ W = \frac{(3 \times 10^{-8})^2}{8 \times \pi \times 8.85 \times 10^{-12}} \times \left( \frac{1}{0.02} - \frac{1}{0.04} + \frac{1}{0.05} \right) = 1.82 \times 10^{-4} \, \text{J} $$用导线连接球与壳后,系统等效为半径 $R_3$ 的孤立导体球,储能:
$$ W' = \frac{Q^2}{8\pi\varepsilon_0 R_3} = \frac{(3 \times 10^{-8})^2}{8 \times \pi \times 8.85 \times 10^{-12} \times 0.05} = 8.09 \times 10^{-5} \, \text{J} $$3.6
解:由3.4结论,半径为 $r$、电量为 $Q$ 的均匀带电球静电能
$$ W = \frac{3Q^2}{20\pi\varepsilon_0 r} $$(1) 铀235原子核静电势能
$$ W_1 = \frac{3 \times (92 \times 1.6 \times 10^{-19})^2}{20 \times \pi \times 8.85 \times 10^{-12} \times 9.2 \times 10^{-15}} = 1.27 \times 10^{-10} \, \text{J} = 795 \, \text{MeV} $$(2) 分裂后每块碎片电量为 $Q/2$,由体积关系:
$$ 2 \cdot \frac{4\pi}{3} r_1^3 = \frac{4\pi}{3} r^3 \quad\Rightarrow\quad r_1 = \frac{r}{2^{1/3}} $$释放能量
$$ \Delta W = \frac{3Q^2}{20\pi\varepsilon_0 r} - 2 \cdot \frac{3(Q/2)^2}{20\pi\varepsilon_0 r_1} = \frac{3Q^2}{20\pi\varepsilon_0 r} \left(1 - 2^{-2/3}\right) = 4.70 \times 10^{-11} \, \text{J} = 294 \, \text{MeV} $$(3) 1 kg 铀235原子核数目
$$ N = \frac{1}{235 \times 1.66 \times 10^{-27}} = 2.56 \times 10^{24} $$总释放能量
$$ \Delta W_{\text{总}} = N \times \Delta W = 2.56 \times 10^{24} \times 4.70 \times 10^{-11} = 1.2 \times 10^{14} \, \text{J} $$3.7
解:(1) 由对称性与高斯定理,$a < r < b$ 区域:
$$ D = \frac{Q}{2\pi r l},\quad E = \frac{D}{\varepsilon} = \frac{Q}{2\pi\varepsilon r l} $$电场能量密度
$$ w = \frac{1}{2} D E = \frac{1}{2} \cdot \frac{Q}{2\pi r l} \cdot \frac{Q}{2\pi\varepsilon r l} = \frac{Q^2}{8\pi^2 \varepsilon r^2 l^2} $$(2) 介质内总电场能
$$ W = \iiint w \, \mathrm{d}V = \int_a^b \frac{Q^2}{8\pi^2 \varepsilon r^2 l^2} \cdot 2\pi r l \, \mathrm{d}r = \frac{Q^2}{4\pi\varepsilon l} \int_a^b \frac{\mathrm{d}r}{r} = \frac{Q^2}{4\pi\varepsilon l} \ln \frac{b}{a} $$(3) 两极电势差
$$ \Delta U = \int_a^b E \, \mathrm{d}r = \int_a^b \frac{Q}{2\pi\varepsilon r l} \mathrm{d}r = \frac{Q}{2\pi\varepsilon l} \ln \frac{b}{a} $$电容
$$ C = \frac{Q}{\Delta U} = \frac{2\pi\varepsilon l}{\ln(b/a)} $$验证:
$$ \frac{Q^2}{2C} = \frac{Q^2}{2} \cdot \frac{\ln(b/a)}{2\pi\varepsilon l} = \frac{Q^2}{4\pi\varepsilon l} \ln \frac{b}{a} = W $$证毕。
3.8
证:由3.7,半径 $r$ 以内电场能量
$$ W(r) = \frac{Q^2}{4\pi\varepsilon_0 l} \ln \frac{r}{a} $$电容器总能量
$$ W = \frac{Q^2}{4\pi\varepsilon_0 l} \ln \frac{b}{a} $$令 $W(r) = \dfrac{1}{2}W$:
$$ \frac{Q^2}{4\pi\varepsilon_0 l} \ln \frac{r}{a} = \frac{1}{2} \cdot \frac{Q^2}{4\pi\varepsilon_0 l} \ln \frac{b}{a} $$$$ \ln \frac{r}{a} = \frac{1}{2} \ln \frac{b}{a} = \ln \left(\frac{b}{a}\right)^{\frac12} $$
$$ \frac{r}{a} = \sqrt{\frac{b}{a}} \quad\Rightarrow\quad r = \sqrt{ab} $$
证毕。
3.9
解:由高斯定理,圆柱形电容器内电场
$$ E = \frac{\lambda_e}{2\pi\varepsilon_0 r} $$内导体表面场强最大,取临界击穿场强 $E_{\text{max}} = E_b$:
$$ E_b = \frac{\lambda_e}{2\pi\varepsilon_0 R_1} \quad\Rightarrow\quad \lambda_e = 2\pi\varepsilon_0 E_b R_1 $$两极电势差
$$ U = \int_{R_1}^{R_2} E \, \mathrm{d}r = \frac{\lambda_e}{2\pi\varepsilon_0} \ln \frac{R_2}{R_1} = E_b R_1 \ln \frac{R_2}{R_1} $$单位长度储能
$$ W = \frac{\lambda_e^2}{4\pi\varepsilon_0} \ln \frac{R_2}{R_1} = \pi\varepsilon_0 E_b^2 R_1^2 \ln \frac{R_2}{R_1} $$(1) 求 $U$ 极值,令 $\dfrac{\mathrm{d}U}{\mathrm{d}R_1} = 0$:
$$ \frac{\mathrm{d}}{\mathrm{d}R_1} \left( E_b R_1 \ln \frac{R_2}{R_1} \right) = E_b \left( \ln \frac{R_2}{R_1} - 1 \right) = 0 $$得 $\ln \dfrac{R_2}{R_1} = 1$,即 $R_1 = \dfrac{R_2}{e}$。 最大电势差
$$ U_{\text{max}} = \frac{E_b R_2}{e} $$(2) 求 $W$ 极值,令 $\dfrac{\mathrm{d}W}{\mathrm{d}R_1} = 0$:
$$ \frac{\mathrm{d}}{\mathrm{d}R_1} \left( \pi\varepsilon_0 E_b^2 R_1^2 \ln \frac{R_2}{R_1} \right) = \pi\varepsilon_0 E_b^2 \left( 2R_1 \ln \frac{R_2}{R_1} - R_1 \right) = 0 $$得 $\ln \dfrac{R_2}{R_1} = \dfrac12$,即 $R_1 = \dfrac{R_2}{\sqrt{e}}$。 最大储能
$$ W_{\text{max}} = \frac{\pi\varepsilon_0 E_b^2 R_2^2}{2e} $$对应电势差
$$ U_{\text{max}} = \frac{E_b R_2}{2\sqrt{e}} $$(3) 代入 $E_b = 3 \times 10^6,\text{V/m}$,$R_2 = 0.01,\text{m}$,$e = 2.718$: 第一种方案:
$$ U_{\text{max}} = \frac{3 \times 10^6 \times 0.01}{2.718} = 1.1 \times 10^4 \, \text{V} $$第二种方案:
$$ U_{\text{max}} = \frac{3 \times 10^6 \times 0.01}{2 \times \sqrt{2.718}} = 9.1 \times 10^3 \, \text{V} $$3.10
解:(1) 内球壳自身电势 $U_1 = \dfrac{Q}{4\pi\varepsilon_0 R_1}$,自能
$$ W_{\text{自}}(+Q) = \frac{1}{2} Q U_1 = \frac{Q^2}{8\pi\varepsilon_0 R_1} $$外球壳自身电势 $U_2 = -\dfrac{Q}{4\pi\varepsilon_0 R_2}$,自能
$$ W_{\text{自}}(-Q) = \frac{1}{2} (-Q) U_2 = \frac{Q^2}{8\pi\varepsilon_0 R_2} $$(2) 内电荷在外球壳处电势 $U_{12} = \dfrac{Q}{4\pi\varepsilon_0 R_2}$,外电荷在内球壳处电势 $U_{21} = -\dfrac{Q}{4\pi\varepsilon_0 R_2}$,互能
$$ W_{\text{互}} = Q U_{12} = -\frac{Q^2}{4\pi\varepsilon_0 R_2} $$(3) 系统总能量
$$ W = W_{\text{自}}(+Q) + W_{\text{自}}(-Q) + W_{\text{互}} = \frac{Q^2}{8\pi\varepsilon_0} \left( \frac{1}{R_1} - \frac{1}{R_2} \right) $$用球形电容 $C = \dfrac{4\pi\varepsilon_0 R_1 R_2}{R_2 - R_1}$ 验证:
$$ W = \frac{Q^2}{2C} = \frac{Q^2}{8\pi\varepsilon_0} \left( \frac{1}{R_1} - \frac{1}{R_2} \right) $$结果一致。
3.11
解:设介质拉出长度为 $x$,系统等效为两个圆柱形电容并联,总电容
$$ C = \frac{2\pi\varepsilon_0 x}{\ln(b/a)} + \frac{2\pi\varepsilon (l-x)}{\ln(b/a)} = \frac{2\pi[\varepsilon l - (\varepsilon - \varepsilon_0)x]}{\ln(b/a)} $$电容器接电源,电压 $V$ 不变,介质受力
$$ F = \left( \frac{\partial W}{\partial x} \right)_V = \frac{V^2}{2} \frac{\mathrm{d}C}{\mathrm{d}x} = -\frac{\pi(\varepsilon - \varepsilon_0)V^2}{\ln(b/a)} $$负号表示电场力为吸引力。维持介质不动,外力
$$ F_{\text{外}} = \frac{\pi(\varepsilon - \varepsilon_0)V^2}{\ln(b/a)} $$方向向外。
3.12
解:系统等效为两组平行板电容并联。 无介质部分电容:
$$ C_1 = \frac{\varepsilon_0 b (a-x)}{d} $$含介质部分等效串联电容,记 $t’ = \dfrac{\varepsilon_r - 1}{\varepsilon_r} t$:
$$ C_2 = \frac{\varepsilon_0 b x}{d - t'} $$总电容
$$ C = C_1 + C_2 = \frac{\varepsilon_0 b \big[(d - t')a + x t'\big]}{d(d - t')} $$极板总电量 $Q$ 不变,介质受力
$$ F = -\left( \frac{\partial W}{\partial x} \right)_Q = \frac{Q^2}{2C^2} \frac{\mathrm{d}C}{\mathrm{d}x} $$求导
$$ \frac{\mathrm{d}C}{\mathrm{d}x} = \frac{\varepsilon_0 b t'}{d(d - t')} $$代入得
$$ F = \frac{Q^2 b (d - t') t' d}{2\varepsilon_0 \big[S(d - t') + x b t'\big]^2} $$其中 $S=ab$。力沿 $x$ 增大方向,指向介质原位置,得证。
3.13
解:初始电容(介质厚度 $t$,相对介电常数 $\varepsilon_r$),记 $t’ = \dfrac{\varepsilon_r - 1}{\varepsilon_r} t$:
$$ C_0 = \frac{\varepsilon_0 S}{d - t'} $$抽出介质后电容
$$ C = \frac{\varepsilon_0 S}{d} $$初始电量 $Q = C_0 V$。
(1) 断开电源,$Q$ 不变,外界做功等于静电能增量:
$$ A_1 = \frac{Q^2}{2C} - \frac{Q^2}{2C_0} = \frac{\varepsilon_0 S t' V^2}{2(d - t')^2} $$(2) 接通电源,$V$ 不变,外界做功:
$$ A_2 = \frac{C_0 V^2}{2} - \frac{C V^2}{2} = \frac{\varepsilon_0 S t' V^2}{2(d - t')d} $$(3) 换为导体板即 $\varepsilon_r \to \infty$,$t’\to t$:
$$ A_1 = \frac{\varepsilon_0 S t V^2}{2(d - t)^2},\quad A_2 = \frac{\varepsilon_0 S t V^2}{2(d - t)d} $$3.14
解:(1) 电像法配置像电荷,原电荷 $(a,0,a)$ 受力:
$$ \mathbf{F} = \frac{q^2}{4\pi\varepsilon_0} \left[ -\frac{1}{(2a)^2} \mathbf{e}_x - \frac{1}{(2a)^2} \mathbf{e}_z + \frac{1}{(2\sqrt{2}a)^2} \left( \frac{1}{\sqrt{2}} \mathbf{e}_x + \frac{1}{\sqrt{2}} \mathbf{e}_z \right) \right] $$$$ = \frac{q^2}{32\pi\varepsilon_0 a^2} \left[ \left(-2 + \frac{1}{\sqrt{2}}\right) \mathbf{e}_x + \left(-2 + \frac{1}{\sqrt{2}}\right) \mathbf{e}_z \right] $$
力的大小
$$ F = \frac{(2\sqrt{2} - 1)q^2}{32\pi\varepsilon_0 a^2} $$方向在 $xz$ 平面指向原点。
(2) 沿 $z=x,,y=0$ 移动电荷,外界做功
$$ A = \frac{(4 - \sqrt{2})q^2}{16\pi\varepsilon_0} \int_a^\infty \frac{\mathrm{d}x}{x^2} = -\frac{(4 - \sqrt{2})q^2}{16\pi\varepsilon_0 a} $$(3) $(a,0,0)$ 处总电场
$$ \mathbf{E} = \frac{q}{2\pi\varepsilon_0 a^2} \left( \frac{1}{5\sqrt{5}} - 1 \right) \mathbf{e}_z $$面电荷密度
$$ \sigma = \varepsilon_0 E = \frac{q}{2\pi a^2} \left( \frac{1}{5\sqrt{5}} - 1 \right) $$3.15
解:(1) 均匀外场 $\mathbf{E}_0$ 中导体球,球外电势设为
$$ U = U_0 - E_0 r \cos\theta + \frac{p \cos\theta}{4\pi\varepsilon_0 r^2} $$球面 $r=a$ 为等势面,$\cos\theta$ 项系数为零:
$$ -E_0 a + \frac{p}{4\pi\varepsilon_0 a^2} = 0 \quad\Rightarrow\quad p = 4\pi\varepsilon_0 a^3 E_0 $$偶极矩 $\mathbf{p} = 4\pi\varepsilon_0 a^3 \mathbf{E}_0$。
(2) 球外电势
$$ U_{\text{外}} = U_0 - E_0 r \cos\theta + \frac{a^3 E_0 \cos\theta}{r^2} $$球面带电量 $q$ 时,球内电势
$$ U_{\text{内}} = U_0 + \frac{q}{4\pi\varepsilon_0 a} $$(3) 球面外侧径向场强
$$ E_{r2} = -\frac{\partial U_{\text{外}}}{\partial r}\bigg|_{r=a} = 3E_0 \cos\theta $$导体内部场强为0,感应面密度
$$ \sigma = \varepsilon_0 E_{r2} = 3\varepsilon_0 E_0 \cos\theta $$感应电荷电势
$$ U_{\text{感}} = E_0 a \cos\theta $$静电自能
$$ W = \frac{1}{2} \iint \sigma U_{\text{感}} \, \mathrm{d}S = 2\pi\varepsilon_0 a^3 E_0^2 $$3.16
解:无限大介质分界面 $z=0$,点电荷 $q$ 位于 $(0,0,z)$。由边界条件解得像电荷:
$$ q' = \frac{1 - \varepsilon_r}{1 + \varepsilon_r} q,\quad q'' = \frac{2\varepsilon_r}{1 + \varepsilon_r} q $$原电荷仅受像电荷 $q’$ 的库仑力,间距 $2z$:
$$ F(z) = \frac{1}{4\pi\varepsilon_0} \cdot \frac{q q'}{(2z)^2} = -\frac{q^2}{16\pi\varepsilon_0 z^2} \cdot \frac{\varepsilon_r - 1}{\varepsilon_r + 1} $$外力与电场力等大反向,将电荷移至无穷远,外力做功
$$ A = \int_{z}^{\infty} -F \, \mathrm{d}z' = \frac{q^2}{16\pi\varepsilon_0 z} \cdot \frac{\varepsilon_r - 1}{\varepsilon_r + 1} $$3.17
解:采用镜像法:
- 原电荷 $q$ 位于 $x=d$;
- 球内像电荷 $q’ = -\dfrac{R}{d}q$,位置 $b = \dfrac{R^2}{d}$;
- 球心附加电荷 $q’’ = Q - q’ = Q + \dfrac{R}{d}q$,保证球面总电量为 $Q$。
(1) $q’$ 对 $q$ 的作用力,间距 $d-b = \dfrac{d^2-R^2}{d}$:
$$ F_{q'} = -\frac{1}{4\pi\varepsilon_0} \cdot \frac{R q^2 d}{(d^2 - R^2)^2} $$(2) $q’’$ 对 $q$ 的作用力:
$$ F_{q''} = \frac{1}{4\pi\varepsilon_0} \left( \frac{qQ}{d^2} + \frac{R q^2}{d^3} \right) $$总作用力
$$ F(d) = \frac{1}{4\pi\varepsilon_0} \left[ \frac{qQ}{d^2} + \frac{R q^2}{d^3} - \frac{R q^2 d}{(d^2 - R^2)^2} \right] $$将电荷移至无穷远,电场力做功
$$ W=-\int_d^{\infty}F(x)\mathrm{d}x=-\frac{1}{4\pi\varepsilon_0}\left[ \frac{qQ}{d}+\frac{Rq^2}{2d^2}-\frac{Rq^2}{2(d^2-R^2)} \right] $$反馈意见
3.17 多数同学对相互作用能计算掌握不熟练,建议优先采用电场力做功思路求解。